Samen op weg naar een gezonde levensstijl

Ready2improve begeleidt individuen, groepen en bedrijven naar een gezonde levensstijl en beter presteren

Transtheoretisch model

van Prochaska en DiClemente


Interesse? Neem contact op en schrijf je nu in voor de opleiding Motivatietechnieken voor Personal Trainers!

Het Transtheoretisch model verdeelt het gedragsveranderingsproces in 5 stadia:

  1. Stadium 1: precontemplatie
  2. Stadium 2: contemplatie
  3. Stadium 3: preparatie
  4. Stadium 4: actie
  5. Stadium 5: behoud

Aan elk stadium zijn interventies gelinkt die jouw klant helpen over te gaan van het ene stadium naar het andere. Deze stadia leggen wij uit aan de hand van een casus waarin steeds naar een zekere Dirk wordt gerefereerd.

Casus: Dirk

Dirk is een man van 70 jaar. Omdat hij 40 jaar lang als bouwvakker gewerkt heeft was hij gewend om zeer stevig te ontbijten. Eitjes met spek, hierbij vijf stevige boterhammen en een grote kop koffie was zijn energiebom om de eerste uurtjes van de dag mee door te komen. ’s Middags werd de honger gestild met boterhammen en koffie die de vrouw had klaargemaakt de avond voordien. Meestal met veel boter op en een dikke laag hesp. Als Dirk in de buurt van een frituur werkte, gebeurde het wel eens dat hij ’s middags een groot pak friet at met een dikke laag mayonaise. Als Dirk ’s avonds van een vermoeiende dag werken thuiskwam had zijn vrouw al lekker voor hem gekookt. Van heel de dag hard te werken was Dirk natuurlijk moe en had hij een reuze honger. Hij at twee grote borden leeg en ging dan voor de tv wat uitrusten.

Sinds vijf jaar geniet hij van zijn pensioen. Voor hem staat genieten gelijk aan lekker eten en drinken. Iedere zondag gaan ze met enkele vrienden op restaurant om een gezellige namiddag te beleven. Het is steeds een uitgebreide maaltijd afgesloten met een digestief en een lekker zwaar biertje. Op zaterdag gaat Dirk altijd naar het voetbal kijken van zijn kleinzoon. Dit is al jaren zijn vaste opvulling van de zaterdagnamiddag. Het gebeurt wel eens dat Dirk, na een geweldige overwinning, een pintje te veel op heeft als hij thuiskomt.

In de loop van zijn 40 jaar als bouwvakker is Dirk een buikje beginnen te ontwikkelen. Maar omdat hij toch ook wel wat calorieën verbruikte op een dag zag hij er geen problemen in. Hij grapte zijn overgewicht altijd weg door te zeggen dat een man best wel wat reserves mag hebben voor in moeilijkere tijden. Nu hij op pensioen is kan Dirk genieten van de lang verdiende rust. Hij behoudt echter nog altijd dezelfde voedingsgewoonten en ziet de kilo’s er traag maar zeker bijkomen. Dirk begint het toch wat vervelend te vinden en begint in het oog te krijgen dat andere mensen toch een heel stuk magerder zijn dan hij.

Enkele maanden later krijgt Dirk last van kortademigheid en hij besluit naar de dokter te gaan. Als hij daar toch is kan hij ook eens laten kijken naar die knieën van hem die al enkele maanden lastig doen. De dokter besluit dat deze gezondheidsproblemen gevolgen zijn van zijn ongezonde levensstijl en Dirk moet afvallen. In overleg met de dokter plant hij enkele afspraken met een diëtiste. Dirk bekijkt welke impact de veranderingen zullen hebben op zijn levensstijl en geniet nog van de laatste dagen voor zijn dieet begint.

Ondertussen is Dirk al twee maanden aan het diëten. ‘s Ochtends eet Dirk geen eitjes en spek meer en ’s middags werd de boter vervangen door margarine. ‘s Avonds is de portie van Dirk gehalveerd. En er staan nu drie uurtjes fitness per week op het programma. Zaterdag naar het voetbal hoort er nog wel bij, maar het aantal pintjes dat Dirk mag (gekozen heeft?) drinken is herleid tot maximum drie. Daarna moet hij overschakelen op water. Ook in het menu op zondag is stevig gesnoeid. Het voorgerecht en dessert zijn verboden gangen geworden voor Dirk.

Dirk is sinds de twee maanden dat zijn gedrag is veranderd al 10 kilogram afgevallen, een zeer positief resultaat.

Stadium 1 : precontemplatie

De klant heeft niet de intentie aanpassingen te doen. Dirk maakt zich nog geen zorgen om zijn gezondheidstoestand. Dit is de periode waarin hij werkte. Hij werd langzamerhand dikker, maar omdat hij ook veel calorieën verbruikte zag hij de ernst er niet van in. De sociale omgeving speelde ook wel mee, want in de bouwsector is het niet gepast om graatmager te zijn.

Stadium 2 : contemplatie

De klant overweegt om gezonder te gaan leven. Tijdens deze fase worden voor- en nadelen van het huidige gedrag en van het gewenste nieuwe gedrag afgewogen. In deze fase begint Dirk na te denken over zijn gewicht. Omdat hij ziet dat de rest van zijn omgeving toch een stuk magerder is, en hij steeds dikker wordt, overweegt hij gedragsverandering. Hij heeft nog geen concrete plannen en onderneemt niets.

Stadium 3 : preparatie

De klant beslist een startpoging te ondernemen in de directe toekomst en maakt zich op om tot actie over te gaan. Dirk krijgt in deze fase last van zijn overgewicht en hij gaat naar een dokter. Hij legt enkele afspraken vast met een diëtist en gaat langs bij een fitnesscentrum. Zij gedrag verandert echter nog niet. Hij blijft dezelfde ongezonde voedingsgewoontes behouden. In deze fase informeert Dirk zich, hij maakt zich klaar voor de gedragsverandering. Hij bekijkt tevens welke invloed zijn gedragsverandering zou hebben op zijn directe omgeving.

Stadium 4 : actie

De klant wenst gezonder te gaan leven. Hij/zij onderneemt concrete acties om zijn doel te realiseren. Hij/zij prikt een datum en wendt zich eventueel tot gespecialiseerde hulp die hierbij kan begeleiden. In deze fase past Dirk zijn gedrag aan, hij komt tot gedragsverandering. Zijn maaltijden worden grondig hervormd en hij gaat drie maal per week naar de fitness. Ook in zijn weekends wordt er verandering aangebracht en moet hij op zijn eetgewoontes letten. Dirk onderneemt actie, maar de actie is nog geen zes maanden bezig. Het risico voor herval is redelijk hoog, maar omdat Dirk zich goed heeft voorbereid in de preparatiefase is dit risico tot een minimum herleid.

Stadium 5 : behoud

De klant is nu al een tijdje gestart en komt in een fase van behoud van gedragsverandering terecht. Deze fase heeft Dirk nog niet bereikt. Zijn gedragsverandering is nog niet langer bezig dan zes maanden. Als Dirk zijn gedragsverandering nog vier maanden kan volhouden heeft hij deze fase bereikt.

Het kunnen herkennen in welk stadium je klant zich bevindt is een eerste stap voor een Personal Trainer. De volgende stap is de juiste vragen te stellen die je klant een stadium verder helpen. Na afloop van de opleiding zul je in staat zijn dit te zelfstandig te doen.

Transtheoretisch model van Prochaska en DiClemente

We hadden op voorhand verschillende redenen om te stoppen met roken maar de grootste was waarschijnlijk onze kinderwens. Ik wilde vooral geen rokende zwangere vrouw worden maar had bang dat het van de ene dag op de andere niet zou lukken. Mijn vriend wilde me in de eerste plaats steunen door mee te stoppen. De sessies met onze coach Johan hielpen mij omdat ik mijn ervaringen kon delen en Rob had vooral nood aan de wetenschappelijke achtergrond die we meekregen. Drie maanden nadat we gestopt waren kregen we de grootste motivator die we ons konden bedenken om vol te houden... we waren 7 weken in verwachting!

-- Kim